Sagen en verhalentocht door een Peelparadijs


"Welaan, geachte reizigers, zal ik u vergezellen op een tocht door een oerparadijs? Door het duistere land van weleer? Het eenzame oord waar moerasgassen. nevelsluiers, vuurvliegjes en vele andere mysterieuze verschijnselen en wezens dwalen? Kom op, geef mij uw hand! U mag met me mee, op voorwaarde dat uw rugzak gevuld is met fantasie, verbeeldingsvermogen en onverschrokkenheid." Uw gids en gastheer is Theo Janssen uit Sevenum, voormalig districtshoofd Natuurbehoud bij het Staatsbosbeheer in Noord-Limburg. Reizen door de oude Peel met Theo Janssen, is reizen door het heden met een blik in het verleden. Of is het omgekeerde het geval? In zijn "reizen" verbindt hij het verleden met het heden. Als eerste keus voor een boeiende tocht adviseren wij u een tocht te maken door een Peelparadijs, "Een Peel vol sagen en volksverhalen". Met behulp van een discman kunt u deze tocht in uw eentje maken. Theo Janssen wenst u een fijne, onvergetelijke tocht. Deze tocht door een Peelparadijs is één van de vele tochten door de oude Peel, die middels vele foto's en kaarten is geïllustreerd in het boek: "Reizen door de oude Peel, 100 eeuwen Peelverhalen".


ALLES HAD EEN NAAM.
Alles kreeg door de eeuwen heen een naam in’t hart van het Peelparadijs. Achter iedere naam gingen een of meerdere verhalen schuil. Veelal van gebeurtenissen over mensen, of wezens die eertijds in dit paradijs verbleven. Zij trokken over kleffen en kliffen, langs vliezen, vennen en venen. Behoedzaam en beducht voor verraderlijke dodenlegers.

Topografische kaart uit 1892 met de namen van schaapskooien en toponiemen. In grote lijnen springen er drie gebieden uit met clusters van vrij dicht bij elkaar staande kooien. Het zuidelijkste gebied op en rond de Paardekop had in die tijden de naam van “Schiëpers Piël”. Wij zijn voor de sagen en legenden over dit gebied te rade gegaan bij Gerard Lemmens die een groot kenner van de toponymie (terreinnamen) van de Venrayse Peel was. Hij catalogiseerde, lokaliseerde en verklaarde de herkomst van aloude plaatsnamen in de Peel onder Venray.


OUDE KAARTEN, GIDSEN IN DE PEEL
Met behulp van oude en actuele topografische kaarten en luchtfoto’s wordt het een speurtocht. Op de beschreven route is het ,,verleden landschap” te vergelijken met het,,actuele”. De beschreven tocht heeft een lengte van 51 km met als startplaats het ontginningsdorp Ysselsteyn in de gemeente Venray. Wij gaan eerst in zuidelijke richting via de Timmermansweg naar de Paardenkop. Van daaruit gaan wij richting Veulen, Weverslo, Merselo, Dalland, Zwartwater, De Twist, de Rips, de Bult onder Deurne en via de Heidsche Peel weer terug naar Ysselsteyn. Wij nemen U mee naar een tocht door de tijd, door het hart van de Peel. Wij bezoeken schaapskooien en maken kennis met de verhalen van schepers op de Venrayse heide en de verhalen van onze gidsen:  Frans van Baar (1859-1937),Hub van Baar (1894-1983), Herman Maas (1877-1958), Gerard Lemmens (1897-1962). Het wordt een bijzondere tocht, met ongelofelijke verhalen, opgetekend door deze Venrayse mensen. Het zijn verhalen over hun eigen belevenissen, maar ook vele verhalen die eeuwenlang door anonieme vaders werden doorverteld. Voor enkele onwaarschijnlijke verhalen zijn er menselijke sporen in het landschap achtergelaten die deze gebeurtenissen min of meer markeren. Het is een tocht door een boeiend gebied geplaveid met schitterende verhalen die u mag doorvertellen: “Zodat deze verhalen mogen voortleven, eeuwenlang”. De lengte van de beschreven route bedraagt ca. 51km.

Grootvader vertelt.

Tijdens lange winteravonden bij smeulende turfbrokken vertelden grootvaders sterke verhalen van vorige generaties die nog steeds in de volksmond bewaard zijn gebleven. Ze worden echter nog maar spaarzaam verteld. Vandaar dat wij sagen en volksverhalen optekenden. De meeste hiervan speelden zich af in heide en venen. “Men durfde zich alleen aan de randen van de Peel te wagen, want daar ginds, aan de vlakke gezichtseinder, daar huisden booze geesten. Daar speelden zich geheimzinnige dingen af”.


Gerard Lemmens, zoon van een Venrayse veldwachter maakte een studie van al die streeknamen in de Venrayse Peel. Hij legde zijn bevindingen vast in het rapport: “Toponymie van de Venrayse Peel”. Deze nog niet eerder gepubliceerde informatie is van groot historisch belang. Niet minder dan 387 plaatsnamen van het Venrayse grondgebied werden beschreven.