Deel 3: "20e eeuw, mens en landschap in beweging" (vervolg)


VAN VEEN TOT VARKEN

Wij volgen het spoor van vele Peelbewoners die hun verhaal vertelden over hun leven en werken. Het leven van de potstallenboer, wier zonen van de Peel een gebied maakten dat het productiefste agrarische gebied (per ha cultuurgrond) van de hele wereld werd. Het werd wel eens betiteld als:
“Veen tot varken”. De Peel werd een gebied voor: “Volksverhuizing en voedselproductie”. Een nagenoeg onbewoond gebied van 150.000 ha werd herschapen van “moerassige plaatse tot lachende landouwen”.


“Er resten nog reservaten”
Op het einde van de 20e eeuw blikten wij terug en zagen dat het anders moest. Met “Spoor terug” zijn wij thans bezig om die lachende landouwen weer tot moerassige plaatsen te maken.

Vernatting Peel: “De zwanenzang van een veenbos. Nieuw leven voor veenmos”


EEN TOCHT DOOR EEN PEELPARADIJS:                                                                                    SAGEN- EN VOLKSVERHALEN

Tijdens lange winteravonden bij smeulende turfbrokken vertelden de grootvaders sterke verhalen, overleveringen van vorige generaties die in de volksmond bewaard zijn gebleven. De meeste verhalen speelden zich af op de heide en de venen. "Men durfde zich alleen aan de randen van de Peel te wagen, want daar ginds, aan de vlakke gezichtseinder, daar huisden boze geesten. Daar speelden zich geheimzinnige dingen af. Nog hoort men vertellen dat mensen voorheen in de omstreken vliegensvlugge herten op hun tochten door de Peel ontmoetten. 


Wij zochten voor U naar sporen, karrenwegen, over kleffen en kliffen die voerden naar bijzondere plaatsen in het hart van de oude Peel. Op de Tilklef woonden de kabouters en èrdmennekes. De Tilkabouter is een rakker, die graag iemand plaagt. In de volksmond werden de kabouters en èrdmennekes verdreven door een wilde jacht, komende uit de diepte van de Peel, rollend, tollend, gierend en de heide plaatselijk uitrukkend. Daardoor ontstonden zanderige open plekken in de Tilklefhoogtes. Als straf voor al hun "gebabbel" werden ze verdreven naar de Peel.



De Peel was eeuwen lang een militair bastion. De “Peel-Raamstelling”met kanalen en kazamatten gebouwd in 1938 is het grootste openlucht-monument van de Peel geworden. Het is het eerste verhaal over de Tweede Wereldoorlog in de Peel.


“In najaarsnachten,als de storm het zware gewei der bomen beweegt en zwiepende regenvlagen de heide striemen, is het niet geraden op pad te gaan, want dan raast de wilde jacht, dwars door de wolkenflarden. Heel duidelijk hoorbaar het blaffen van honden, het schallen van de horens en het joelen en ketteren van allen die met de wilde jager mee willen rijden in de helse rebelse jacht. Jagers, die in de Venrayse Peel op jacht waren zagen vaak een vlug en wonderbaarlijk hert. Hoewel het vlak bij de jagers opsprong, gelukte het nooit ’ t hert te raken"  (krijt/potloodtekening: ”De wilde jacht”, Odilia Steeghs van de Laan, Beugen).


Alles kreeg door de eeuwen heen een naam in het Peelse paradijs in het hart van de Peel. Achter iedere naam gingen een of meerdere verhalen schuil. Veelal van gebeurtenissen over mensen, of wezens die eertijds in dit paradijs verbleven. Een horst of een rug op de heide waar imkers hun bijenkorven plaatsten noemde men een "kaar".