Project “De Historische Peellimieten 1716”
Het plan voor de reconstructie van de zeven historische grenspalen en locaties is een initiatief van de “Commissie Peelgrenspalen 1716”. Deze commissie bestaat uit een aantal leden van de Heemkundekringen De Rips, Deurne, Venray, Merselo en Ysselsteyn. Uiteindelijk is het plan in 2008 gerealiseerd door de gemeente Deurne en de Commissie Peelgrenspalen 1716 in samenwerking met de gemeenten Sint Anthonis, Gemert-Bakel, Venray, Horst aan de Maas, Sevenum en Helden. De realisatie is mogelijk gemaakt door de financiële steun van de provincie Noord-Brabant, de provincie Limburg, de Europese Unie (EFRO), het Waterschap Aa en Maas, het ANWB-fonds, gemeente Sint Anthonis, gemeente Gemert-Bakel, gemeente Venray, gemeente Horst aan de Maas, gemeente Helden en de gemeente Deurne. 

Van Noord- naar zuid brengen wij een bezoek aan de historische grenspalen uit 1716. De Vredepaal is ons eerste reisdoel. Wij vervolgen onze tocht noordwaarts naar het dorpje Vredepeel. Wij slaan rechtsaf. Dit is de Twistweg. Na 2½ km. steken wij het Afleidingskanaal over. Dit kanaal is gegraven om de Vredepeel en de Overloonse heide te ontwateren ten bate voor de ontginning. De Twistweg gaat over in de Nieuwe weg. Bij de eerstvolgende kruising slaan wij linksaf dit is de Hondsbergweg.Op het einde slaan wij linksaf om een bezoek te brengen aan de “Vredepaal”.

 

De grenspaal “De Lange Rijser”is de uit natuursteen gehouwen grenssteen en werd al vernoemd in 1400. Het is de enige grenspaal uit die tijd. Het overgrote deel van deze historische grens loopt door een gordel van loofbomen. Bernard Ploegmakers uit de Rips heeft deze tocht langs Peellimieten mogelijk gemaakt door het kappen van bomen en struiken. Het nodigt uit voor een wandeltocht over deze historische grens Brabantia - Geldria.

 

 

 


Informatiebord bij “Paal Grotenberg” vertelt u uitgebreid over de Historie van de Peellimieten 1716. Het Defensiekanaal loopt evenwijdig met de Peellimieten. Dit maakt deze tocht tot een cultuurhistorische beleving.


Grenspaal Vossenholen. De grens werd in 1716 bij “het Tractaet van Venlo” op deze locatie aangewezen en bepaald ten westen van de grote, hoge zandbult in de Peel genaamd “de Vossenholen”. Opschrift paal westzijde: Brabantia, oostzijde: Geldria.


De picknickbank bij de Zerkenpaal is een rustiek plekje om even uit te rusten op uw tocht langs Peellimieten. Een bezoek aan het monumentendorp Griendtsveen is niet te versmaden. "Een tocht langs het mooiste laantje van het Noordelijk halfrond" (volgens auteur Toon Kortooms), brengt u naar de laatste grenspalen, de Soemeer- Broemeerpaal en de Eijndepaal.


Aanvankelijk werd bij het “Tractaet van Venlo” in 1716 bepaald dat de grens van de Vossenholen naar de Eijndepaal in één rechte lijn moest lopen. Tijdens de aanleg van de grenssloot bleek dat de grens dwars door een meer liep. Daarom werd hier een kleine knik in de rechte lijn gemaakt en een nieuwe grenspaal geplaatst, namelijk tussen het Soemeer en Broemeer. De namen “Soemeer” en “Soeloop” duiden op het woord “Soe”. Dit verwijst naar het oude Brabantse woord “soei” wat vuil water betekent en ook gebruikt werd om rioolwater en rioolvoorzieningen mee aan te duiden. Bij het bezichtigen van deze grenspaal moet bedacht worden dat op deze plaats de grenspaal niet meer op de originele hoogte staat, maar aanzienlijk lager door het weghalen van de turflagen. 

 

 Omdat de ontginning en turfwinning  door de Maatschappij Helenaveen aan  weerszijden van de provinciale  grens  werd uitgevoerd is de provinciale  grens in dit deel slecht herkenbaar. Op  de locatie “Eijndepaal” is zelfs een  boerderij over de provinciale grens  heen gebouwd. De originele grens-  locatie ligt daar onder het erf en is niet  toegankelijk voor het publiek. Daarom  is de in 2008 herplaatste replica van de  oude grenspaal uit 1716 op de hoek  van twee wegen geplaatst. Precies op  en in de lijn van de provinciegrens,  maar ca 80 meter noordelijker dan het  eigenlijke grenspunt. 

Kaart van vastgestelde gemeenten en landsgrenzen in de Peel 1716. Op 20 november 1716 werd te Venlo een traktaat gesloten door de gemachtigden. Hierbij werden de wederzijdse grenzen nauwkeurig bepaald. Er werd besloten op gemeenschappelijke kosten een grenspaal te plaatsen tussen Springelbeek en de Loef. Deze stenen paal werd de scheidspaal tussen Brabant en Geldria. Hij kreeg de naam van “Vredepaal”. Van de “Vredepaal” zuidwaarts gaan wij naar de “Lange Rijser” en de paal op de Groten Berg. De grens tussen “Vossenholen” en de “Eijndepaal” werd gericht op de kerktoren van Helden-Panningen. Het Defensiekanaal loopt tot de Vredepaal evenwijdig aan met de Peellimieten. Bovenstaande unieke kaart is geplaatst op alle panelen bij deze historische grenspalen. Bron: Commisie Peellimieten 1716.


Bij de grensbepaling in 1716 is de hardstenen paal “de Lange Rijser “ aangewezen als grenspaal tussen Brabant en Pruisen. Hier stond in 1716 een oude stenen grenspaal, die bij uitgifte van het gebruik van de Peel aan het dorp Deurne in 1326 al werd genoemd. De huidige plaats dateert daarom nog uit die tijd. Wellicht is deze stenen paal al meer dan 700 jaar oud. Brabant beweerde dat deze oude grenspaal alleen maar Milheeze en Deurne van elkaar scheidde. Dit was al beschreven in het charter van 1325, waarin de Hertog van Brabant aan Deurne en Liessel de Peel in eeuwigdurend gebruik geeft. Deurne en ook Bakel (met Helmond, Aarle-Rixtel en Beek en Donk samen eigenaar van de ”Bakelse Peel” beweerden dat ten oosten van deze paal de echte grenspaal Waddevoort lag waar “de waeteren herwaerts en derwaerts lopen”, maar zij konden het bewijs hiervan in 1716 tegenover Venray blijkbaar niet voldoende hard maken. Volgens het Tractaet van Venlo uit 1716 hoefde hier geen nieuwe grenspaal geplaatst te worden, maar alleen de grenssloot van tien voet breed en minimaal vier voet diep te worden gegraven. Omdat de “Lange Rijser” een hoge en verheven zandopduiking in de Peel was, is deze grenssloot alleen ten zuiden hiervan nog terug te vinden in het restant veengebied. Een open sleuf in de bestaande beplanting gemarkeerd met houten palen geeft de richting aan waarin het oude restant van de grensloot is te zien. Vanaf deze grenspaal in noordelijke richting van de Vredepeel zijn door landbouwontginningen alle historische sporen van de grenssloot verloren gegaan. 


In 1716 is bij het “Tractaet van Venlo” bepaald dat de grenspaal op het westelijke puntje van het complex de Grotenberg moet komen. Deze oude zandheuvel is een locatie waarlangs in de 17e eeuw een zandweg tussen Deurne en Venray liep. 
In 1716 kwam de Grotenberg vrijwel geheel binnen Pruisen te liggen. Daarbij werd als argument gebruikt, dat de grenskapel wel in Gelre gelegen moet hebben. Ook hier werd een grenssloot gegraven die echter tussen 1920 en 1940 is verdwenen door de grootschalige landbouwontginningen. 


Grensconflict 1716 
Uit allerlei verklaringen van getuigen uit oude akten blijkt deze zandheuvel van oudsher een hoge droge plaats in de Peel te zijn. Herders gebruikten deze plek als uitkijkpunt en overnachtingplaats wanneer ze er de dieren aan het weiden waren. Verder liep langs deze plaats een van de oude wegroutes door de Peel. Dit was de route van Deurne - Zeilberg (genaamd “Swartebaen”) via de Vossenholen naar Heide, Veulen, Leunen en verder naar Venray en Oostrum. In 1716 protesteerde Deurne heftig tegen deze grens-vaststelling. De oude grenssteen die daar volgens getuigen had gelegen, vormde volgens Deurne en Liessel alleen maar de grens tussen de twee delen van een jachtgebied van de broers, Jan en Henrick van Doerne. Toch werd bij de vaststelling van het tractaet de grens zodanig bepaald dat de gehele zandberg op Pruisisch gebied kwam te liggen. Deze berg ligt nu, verscholen in het groen, aan de Limburgse kant. 

 

De Zerkenpaal is een grenspaal die in het “Tractaet van Venlo” van 1716 helemaal geen rol speelde en ook niet werd vermeld. Deze paal is pas geplaatst na 1815. Toen werden beide dorpen Horst en Sevenum (delen van de opgeheven heerlijkheid Horst) een zelfstandige gemeente. Daardoor moest de grens tussen Venray en Horst door de invoering van het Kadaster, worden vastgesteld. Hier werd de toenmalige grens tussen Venray en Horst gemarkeerd. 


Grenspaal tussen Soemeer en Broemeer gelegen op de westgrens van het Natuurreservaat Mariapeel. Dit rustieke plekje kunt u bereiken via de ingang Mariapeel aan de Koolweg in Helenaveen. Het bord Peellimieten geeft informatie over dit bijzondere plekje. 

Bij de opening van de Peellimieten in 2008, werd bij de grenspaal  Soemeer en Broemeer een toneelspel opgevoerd over de eedaflegging bij de Vredepaal in 1716.Een inwoner van Venray legde de eed af met Venrayse zand in zijn klompen.”Wij staan hier waarlijk op Venrayse grond.”.

 

Wij gaan op zoek naar de Eijnde Paal. Van Helenaveen rijden wij over de Koolweg en slaan dan rechtsaf en zijn in de Gelderse straat beland. U komt dan bij de Eijndepaal uit 1716, het dreilandenpunt uit de 18e eeuw.